چيست ؟ جايى ديگر گفت وَ هُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمنِ ايشان مى كافر شوند برحمن و مىپرسند كه چيست و كيست ؟ قل هو ربّى لا إله الّا هو . اى سيّد پاسخ كن ايشان را كه او خداى منست ان خداى كه جز وى خداى نيست . ديگر جاى پاسخ فرمود و گفت قُلْ هُوَ الرَّحْمنُ آمَنَّا بِهِ ، از اينجاست كه بعضى علما گفتند رحمن اسمى عبرانى است و قريش از آن نمىشناختند . و قول درست آنست كه رحمن لفظ عربى است مشتق از رحمت ، امّا در تورية و در ميان اهل كتاب معروفتر بوده است . و لهذا روى انّ عبد اللَّه بن سلام قال للنّبى صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم كنّا نقرأ فى التورية الرّحمن فانزل اللَّه تعالى قل ادعوا اللَّه او ادعوا الرّحمن ، أيّاما تدعوا فله الأسماء الحسنى » ، ميگويد او را اللَّه خوانيد و رحمن خوانيد ازين دو بهرچه خوانيد نام نيكو خوانيد . و رحمن مطلق جز خداى را عزّ و جل نگويند و مخلوق را بر اطلاق اين نام نه نهند ، نه بينى كه كافران مسيلمهء كذاب را اين نام نهادند بر اطلاق ننهادند بل كه مقيد كردند و گفتند رحمن يمامه . و رحمن در معنى فراخ رحمت‌تر است از رحيم . و در بعضى دعا آورده‌اند . « رحمن الدّنيا و رحيم الآخرة » يعنى بخشاينده درين گيتى بر همگنان و در آن گيتى خاصّه بر مؤمنان . روايت كنند از ابن عباس كه گفت « انّهما اسمان رقيقان احدهما أرقّ من الآخر » حسين بن الفضل گفت كه مگر را وى را درين خبر و هم افتاد كه در اين ، رفيقان احدهما ارفق من الآخر ، ظاهرتر است - از بهر آنكه رقّت در صفات خدا نيست و رفق هست . و ذلك فى قوله صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم « ان اللَّه رفيق يحب الرفق » . علما مختلف اند كه ارفق كدام يكى است سعيد جبير گفت - رحمن است كه رحمت و نعمت وى بر مؤمن و كافر و بر دوست و دشمن روانست . وكيع جراح گفت - رحيم است از آنك اشارت به آن رحمت دارد كه هم در دنيا است و هم در عقبى . مفسّران ازينجا گفتند « الرحمن العاطف على جميع خلقه بأن خلقهم و رزقهم - و به قال تعالى ، و رحمتى وسعت كل شيء - و الرحيم بالمؤمنين خاصّة بالهداية و التوفيق فى الدنيا ، و بالجنّة و الرؤية فى العقبى - قال تعالى وَ كانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً رحمن مهربان است بر همه خلق گرويده و ناگرويده از روى آفريدن و روزى دادن - و رحيم مهربان است خاصّه بر مؤمنان از روى هدايت و توفيق